EOS-magazine - Nieuws

'Slimheidsgen' ontdekt

Tue, 17 Apr 2012 17:06:00 GMT

Een grootschalig onderzoek heeft een gen blootgelegd met een meetbare invloed op de intelligentie: maximaal 2.58 IQ-punten.

Wetenschappers hebben nooit een specifiek gen gevonden dat bepaalt hoe slim iemand is. Intelligentie is afhankelijk van een combinatie van honderden genen tegelijk. Nu heeft een internationaal team van onderzoekers het gen gevonden met de grootste invloed op het IQ en de grootte van het brein. Op een bepaalde plek in het gen HMGA2 zorgt de DNA-letter 'C' voor een IQ dat 1.29 punten hoger ligt dan wanneer op die plaats de letter 'T' zou zitten. Iemand die van beide ouders de letter 'C' erft, heeft 2.58 punten meer intelligentie dan in het geval dat zijn vader en moeder hem elk de letter 'T' meegeven.

E�n C of T scheelt een hersenvolume van 0.58 procent, wat gemiddeld neerkomt op negen kubieke centimeter hersenweefsel. Door naar dat volume te kijken kwam het onderzoeksteam het 'slimheidsgen' oo...

Alzheimer sneller op te sporen

Tue, 17 Apr 2012 08:53:00 GMT

Eiwitophopingen in de hersenen zijn ook niet-invasief en bij leven op te sporen.

Op dit ogenblik kunnen artsen de ziekte van Alzheimer maar met zekerheid vaststellen door in een biopsie van de hersenen of in de hersenen van overleden pati�nten op zoek te gaan naar de eiwitophopingen of plaques en de kluwens vezels of tangels die typisch zijn voor de aandoening. Amerikaanse onderzoekers hebben nu een alternatief gevonden waarbij de ziekte van Alzheimer op een niet-invasieve manier bij levende pati�nten kan worden onderzocht.

Ze ontdekten dat de eiwitophopingen ook kunnen worden gevisualiseerd door levende pati�nten het medicijn florbetaben toe te dienen, omdat dat als tracer kan worden gebruikt onder een PET-scanner. Voor de studie vonden de onderzoekers 200 deelnemers waarvan werd verondersteld dat ze niet lang meer te leven hadden en waarvan bij een deel van hen de ziekte van Alzheimer werd vermoed. Alle deelnem...

Spaceshuttle Discovery maakt laatste vlucht

Tue, 17 Apr 2012 08:52:00 GMT

De spaceshuttle Discovery gaat dinsdag nog een laatste keer de lucht in. Dat meldden Amerikaanse media. Het ruimteveer wordt dan op de rug van een jumbojet vervoerd naar het Smithsonian National Air and Space Museum in Washington.

Sinds de Discovery in 1984 in gebruik werd genomen, vonden aan boord van het ruimtevaartuig talloze historische momenten plaats. Zo vervoerde het de eerste vrouwelijke �n de eerste zwarte shuttlecommandanten naar de ruimte.

Na de rampen met de Challenger (1986) en de Colombia (2003) was Discovery bovendien de eerste shuttle die weer in gebruik werd genomen. Het ruimteveer vloog gedurende 27 jaar bijna 40 missies, tot het op 9 maart 2011 met pensioen ging.

...

Nu in Eos Weekblad op iPad: Gehoorschade

Fri, 13 Apr 2012 11:36:00 GMT

We spreken vaak over vergrijzing maar er is tegelijk een algemene verdoving aan de gang. Honderdduizenden jongeren, zowel in Vlaanderen als Nederland, kampen met blijvende gehoorschade. 'Help ze niet naar de tuut', luidt de campagne van de Vlaamse overheid om de nieuwe maximumnormen van 100 dB kracht bij te zetten. In het Focus-artikel van deze week leest u er meer over.

Onder andere nog in dit nummer:

Vijf lessen van Titanic
Op zondag 15 april is het precies honderd jaar geleden dat het toen grootste passagiersschip Titanic zonk na een aanvaring met een ijsberg. Sindsdien heeft de geschiedenis zich niet meer op die manier herhaald. Welke lessen heeft de scheepvaart blijkbaar uit de ramp getrokken?

De Klik: Andr� Van Steirteghem
Niets in de jeugd van Andr� Van Steirteghem wees erop dat hij ooit een wereldberoemd fertiliteitsexpert zou worden....

Ook peuters en chimpansees volgen de meerderheid

Fri, 13 Apr 2012 11:04:00 GMT

'Meelopers' maken een evolutionair gezien een goede keuze.

Zelfs een tweejarig kind baseert zich bij het maken van keuzes al op wat anderen doen. Duitse en Nederlandse wetenschappers stelden vast dat peuters meer geneigd zijn om na te doen wat ze drie andere kinderen hebben zien doen, dan wat ze drie keer door eenzelfde kind hebben zien doen. Niet alleen mensenkinderen volgen de meerderheid: de onderzoekers stelden hetzelfde gedrag vast bij jonge chimpansees. Orang-oetans doen gewoon hun eigen zin.

Het experiment bestond een doos met daarin drie graten, elk in een andere kleur. Enkel wanneer een bal in het juiste gat werd gedropt, leverde dat een beloning op. De onderzoekers lieten peuters en jonge chimpansees en orang-oetans toekijken terwijl hun soortgenoten� - waarvan de meerderheid was getraind om de bal in een bepaald gat te werpen� - met de doos aan de slag gingen.
Eenmaal zelf aan de beurt, kozen de ...

Bavianen herkennen onzin

Fri, 13 Apr 2012 11:05:00 GMT

Bavianen kunnen niet lezen, maar ze zien wel het verschil tussen zinnige (zoals zaal) en onzinnig (zoals dsgf) woorden.

Wetenschappers van de Universit� Aix-Marseille bestudeerden een groep bavianen in een afgesloten terrein. Op het terrein stonden kleine hokjes met daarin een computerscherm waarop zinnige of onzinnige vierletterwoorden verschenen. De apen konden de lettercombinaties bekijken, en vervolgens aanduiden of het om een bestaande of een onzinnige lettersequentie ging. Bij een correct antwoord kregen de bavianen een beloning.

Na amper anderhalve maand leerden de bavianen het onderscheid maken tussen tientallen echte woorden en meer dan 7.000 onzinwoorden. Deze vaardigheid noemt men orthografische verwerking, of de mogelijkheid om een lettercode te ontcijferen. Dat de bavianen hier in slagen, toont aan dat ze beschikken over een basisonderdeel van het lezen, een complexe 'menselijke' vaardigheid. De vaar...

Dokter Hendrik Cammu: 'Placebo is volwaardig medicijn'

Thu, 12 Apr 2012 11:58:00 GMT

�

Beluister Dokter Hendrik Cammu en de podcasts van Eos ook via�iTunes�of via�Soundcloud.

...

Superbacteri�n van diep onder de grond

Thu, 12 Apr 2012 11:41:00 GMT

Wetenschappers vinden antibioticaresistente bacteri�n in 4 miljoen jaar ge�soleerde grot.

De Lechuguillagrot in Nieuw-Mexico is een van de diepste en grootste grotten ter wereld, en al meer dan 4 miljoen jaar zo goed als onaangeroerd door de mens. Toch ontdekten Amerikaanse wetenschappers dat alle bacteri�n die ze in de grot verzamelden tegen tenminste een antibioticum bestand waren, en sommige zelfs tegen 14 verschillende. Niettegenstaande de bacteri�n niet in staat zijn om mensen ziek te maken, noch ooit in contact kunnen zijn geweest met mensen of antibiotica, bleken in de grot resistentiemechanismen voor te komen tegen zowat elk antibioticum dat vandaag wordt gebruikt.

Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat antibioticaresistentie misschien al miljarden jaren in bacteri�n is ingebakken, terwijl wij het fenomeen nog maar 70 jaar bestuderen. Het is ook een teken dat er in de natuur meer antibiotica voorkomen ...

Andr� Kuipers by night

Thu, 12 Apr 2012 11:50:00 GMT

Andr� Kuipers stuurt dezer dagen prachtige nachtkiekjes gemaakt vanuit het internationale ruimtestation ISS richting aarde.

Het ISS vliegt in een baan om de aarde met een snelheid van acht kilometer per seconde. Met zulke snelheden is het gebruik van een statief om goede, lang belichte nachtfoto's te maken geen optie. Want zelfs als de camera perfect stil hangt, beweegt het ISS nog veel te snel om een scherpe foto van de verlichte steden op aarde te maken. Om astronauten te helpen betere foto's te nemen, ontwikkelde ESA in samenwerking met het Nederlandse bedrijf Cosine een gemotoriseerd statief (tripod). Deze zogenaamde 'NightPod' compenseert de bewegingen van het ruimtestation tijdens het maken van een foto. Daarvoor volgt NightPod enkele specifieke punten op het aardoppervlak, zodat het onderwerp van de foto in het midden blijft tijdens het nemen van de foto. Zo zorgt NightPod ervoor dat de foto scherp is. De eerste nachtfot...

Astronomen ontdekken 'zandstormen' in de ruimte

Thu, 12 Apr 2012 13:39:00 GMT

Een internationaal team van astronomen, onder wie Albert Zijlstra van de universiteit van Manchester, heeft ontdekt dat rode reuzensterren aan het eind van hun leven een soort zandstorm produceren.

Sterren zoals onze zon sluiten hun leven af met een 'superwind' die honderd miljoen keer zo sterk is al een normale zonnewind. In die, naar astronomische maatstaven, korte levensfase van ongeveer tienduizend jaar verliest de ster soms wel de helft van zijn massa. Bij de zon zal dit over ongeveer vijf miljard jaar gebeuren. De oorzaak van deze superwind was altijd een raadsel.

Wetenschappers gingen ervan uit dat zulke winden worden aangedreven door minuscule stofdeeltjes die in de atmosfeer van de ster ontstaan en zijn licht absorberen. Het sterlicht zou deze deeltjes als het ware van de ster wegduwen. Modelberekeningen gaven echter aan dat dit mechanisme niet goed kan werken. De stofdeeltjes zouden zo heet worden dat ze verdampen voordat ...

Kleur verraadt leeftijd

Thu, 12 Apr 2012 11:02:00 GMT

Bioloog Fred Bercovitch bestudeerde 33 jaar lang mannelijke giraffen in het Afrikaanse Zambia. Hij ontdekte dat de bruine vlekken van een giraf verdonkeren naarmate ze ouder worden. Na het zevende of achtste levensjaar worden de vlekken zelfs volledig zwart. De verkleuring hangt samen met veranderingen in het testosterongehalte. De mannetjes worden volwassen rond hun tiende verjaardag, en kondigen dat aan doordat hun bruine vlekken zwart worden.

...

Vogels gebruiken bek niet als kompas

Thu, 12 Apr 2012 10:52:00 GMT

Duiven zouden hun buitengewone navigatievermogen danken aan ijzerrijke zenuwcellen in hun bek. Klopt niet, blijkt uit een nieuwe Nature-studie.

De onderzoekers van de studie ontdekten dat de ijzerrijke cellen in feite gespecialiseerde witte bloedcellen zijn, zogenaamde macrofagen. Een vogelbek bevat duizenden van die cellen, stuk voor stuk gevuld met microscopisch kleine ijzerballetjes. De macrofagen 'recycleren' dat ijzer uit rode bloedcellen, en spelen ook een rol bij de bestrijding van infecties.

Het is volgens de Britse en Oostenrijkse onderzoekers onwaarschijnlijk dat de cellen betrokken zijn bij navigatie. Ze kunnen immers geen elektrische signalen produceren, die noodzakelijk zijn voor de communicatie met neuronen, en dus geen invloed kunnen hebben op het gedrag van een duif.

Dat de duiven de ijzerrijke cellen in hun bek in interactie met het magnetisch veld van de aarde gebruiken als kompas,...

Een op zeven artsen weet van onderzoeksfraude

Wed, 11 Apr 2012 08:56:00 GMT

Ongeveer 15 procent van de Nederlandse artsen heeft wel eens gezien dat wetenschappelijke resultaten werden verzonnen. Dat blijkt een enqu�te onder 800 artsen, specialisten en geneeskundigen, die vrijdag in het blad Medisch Contact wordt gepubliceerd.

Ook heeft volgens het tijdschrift bijna een kwart van de medici wel eens gemerkt dat een onderzoeker alleen gegevens gebruikte die hem goed uitkwamen of die gegevens statistisch bewerkte. Ruim een op de drie ge�nqu�teerden weet dat aan een literatuurlijst van een artikel iemand is toegevoegd die niets met het onderzoek van doen had.

Vorig jaar bleek dat hoogleraren Diederik Stapel en Don Poldermans gefraudeerd hadden met onderzoeksgegevens of die verzonnen hadden.

...

Exotisch Majorana-deeltje duikt op in Delft

Tue, 10 Apr 2012 00:00:00 GMT

Al sinds 1937 is men er naar op zoek, maar nu denken Nederlandse natuurkundigen hem voor het eerst te hebben gezien: het Majorana-fermion. Als de resultaten kloppen is het een spectaculaire vondst. De mysterieuze deeltjes kunnen van groot belang zijn voor zeer krachtige quantumcomputers. De onderzoekers van de TU Delft en TU Eindhoven publiceren hun vondst komende donderdag in het vakblad Science.

"Hebben we Majorana-fermionen gezien? Ik zou zeggen: een voorzichtig ja." Met die woorden liet de Delftse hoogleraar en Spinozaprijswinnaar Leo Kouwenhoven de aanwezigen van een grote natuurkundeconferentie begin maart in verwondering achter. Direct werd Kouwenhoven belaagd door zijn collega's, als mensen die voor een trein dringen tijdens ee...

Eos Weekblad op iPad: Huidkanker nieuwe epidemie?

Fri, 06 Apr 2012 15:20:00 GMT

Het aantal gevallen van huidkanker stijgt veel sneller dan verwacht, waarschuwde KWF Kankerbestrijding deze week. Vooral onze drang om uren in de zon te liggen, zonder de gevaren ernstig te nemen, kunnen die stijging verklaren. Lees meer in ons Focus-artikel van deze week.

Voorts nog in dit nummer:

H5N1: Bang afwachten
Eind 2011 kondigde de Nederlandse viroloog Ron Fouchier aan dat zijn team het vogelgriepvirus H5N1 zo had gemodificeerd dat het via de lucht overdraagbaar werd bij zoogdieren. Het onderzoek veroorzaakte heel wat commotie, waarbij de voordelen van dergelijk onderzoek werden afgewogen tegenover de gevaren voor een pandemie. Krijgen de wetenschappers de onheilsprofeten stil? Een met argusogen gevolgde meeting in Londen bood belangrijke nuances maar kon de ongerustheid nog niet wegnemen.

Geheimen ...

Tandscans gelinkt aan hersentumor

Fri, 06 Apr 2012 14:02:00 GMT

Een Amerikaanse studie legt een verband tussen frequente tandheelkundige r�ntgenstralen en de meest voorkomende hersentumor.

Uit het onderzoek blijkt dat mensen die in het verleden frequent tandheelkundige r�ntgenstralen ondergingen een verhoogd risico lopen op een meningeoom, een meestal goedaardige tumor op het hersenvlies die op termijn hersenweefsel kan verdringen. De studie is gepubliceerd in het tijdschrift Cancer.

De onderzoekers van Yale University bestudeerden de gegevens van 1.433 pati�nten bij wie meningeoom werd vastgesteld tussen de leeftijd van 20 en 79 jaar. Vervolgens vergeleken ze de groep met een vergelijkbare controlegroep van 1.350 personen die nooit meningeoom ontwikkelden.

Personen die in hun leven ��n of meerdere tandscans lieten maken, hadden een 1,4 tot 1,9 keer - afhankelijk van de leeftijd - zo groot risico om meningeoom te ontwikk...

Dromedaris helpt bij onderzoek naar aderverkalking

Fri, 06 Apr 2012 10:34:00 GMT

Vlaamse wetenschappers hebben een methode ontwikkeld die gevaarlijke vernauwingen in de bloedvaten kan detecteren. De techniek is een belangrijke stap in de preventie van hartinfarct en plotse dood.

Vernauwingen of atherosclerotische plaques ontstaan door vetophopingen aan de binnenbekleding van de bloedvatwand, een proces dat versnelt bij een te hoge cholesterol. De gevaarlijke varianten verhogen het risico op een hartinfarct en plotse dood. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel en het Vlaams Instituut voor Biotechnologie ontwikkelden nu een methode waarmee ze dergelijke vernauwingen in de bloedvaten kunnen onderscheiden van minder gevaarlijke vernauwingen.

De techniek speurt naar de molecule VCAM1, een receptor die in de buurt van gevaarlijke vernauwingen aan de bloedvatwand verschijnt. In ee...

Dierenbeet of mensenwerk?

Thu, 05 Apr 2012 16:16:00 GMT

Hoe fossiele botten aan hun inkervingen komen, is moeilijk te achterhalen.

Veel fossiele dierenbeenderen bevatten markeringen. Sommige zijn het resultaat van indeuking door natuurlijke processen, andere de bijtsporen van vleeseters, of ze zijn het resultaat van menselijk snijwerk. Het probleem is dat al die groeven sterk op mekaar gelijken. Een onderzoeker van Indiana University waarschuwt zijn collega's in Science deze week niet te overhaast conclusies te trekken.

Paleontoloog Jackson Njau klaagt aan dat er geen vaste criteria zijn om die inkervingen te beoordelen. Daardoor varieert het oudste gebruik van steenwerktuigen met liefst 1 miljoen jaar. De consensus is dat het vroegste sporen van slachtwerktuigen uit Gona (Ethiopi�) komen en 2,6 miljoen jaar oud zijn. Maar uit een Nature-studie uit 2010 zou blijken dat 3,4 miljoen jaar oude beenderen uit een andere Ethiopische regio sporen bevatten van menseli...

Gevederde tiran

Thu, 05 Apr 2012 17:07:00 GMT

Paleontologen hebben in China 125 miljoen jaar oude restanten van een volwassen en twee jonge gevederde dinosaurussen opgegraven.

Het is de grootste dino met veren die ooit is aangetroffen. De Yutyrannus huali, wat 'prachtige gevederde tiran' betekent, woog naar schatting 1.400 kilogram en was 9 meter lang. De nieuwe dino is een nieuwe soort, die behoort tot de familie van Tyrannosaurus rex. De pluimen van de gevederde tiran waren minstens 15 centimeter lang. Hun functie is nog onduidelijk. Volgens de onderzoekers dienden ze niet noodzakelijk voor isolatie, maar waren ze bedoeld om wijfjes aan te trekken. (nd)

...

Nieuwe meting verandert kijk op ons zonnestelsel

Wed, 04 Apr 2012 10:51:00 GMT

De begintijd van ons zonnestelsel heeft er misschien anders uitgezien dan tot nu toe werd gedacht. Dat volgt uit een nieuwe bepaling van de halfwaardetijd van radioactief samarium, een van de isotopen die worden gebruikt om de evolutie van het zonnestelsel in kaart te brengen. Dat staat in Science.

Het schaarse isotoop samarium-146 vervalt heel langzaam - in de loop van vele miljoenen jaren - tot het stabiele element neodymium. Dat maakt het lastig om zijn halfwaardetijd te bepalen - de tijd waarin precies de helft van een zekere hoeveelheid Sm-146 tot neodymium is vervallen. De nieuwe metingen laten zien dat de halfwaardetijd van het isotoop niet 103 miljoen jaar is, zoals tot nu toe werd gedacht, maar aanzienlijk korter: 68 miljoen jaar.

De vervaltijd van Sm-146 is ��n van de 'klokken' waarmee de chronologie van de gebeur...

Podcast Dokter Hendrik Cammu - 'Een gebroken hart bestaat echt'

Thu, 05 Apr 2012 00:00:00 GMT

Beluister Dokter Hendrik Cammu en de podcasts van Eos ook via iTunes of via Soundcloud.

...

Inlevingsvermogen heeft politieke grenzen

Tue, 03 Apr 2012 17:50:00 GMT

We kunnen ons minder goed inleven in mensen met andere politieke voorkeuren, blijkt uit een Amerikaanse studie.

We verplaatsen ons doorgaans makkelijk in andermans schoenen, maar het inlevingsvermogen stopt volgens een nieuwe studie wel als de ander er een tegengestelde politieke mening op nahoudt. 'Politieke waarden zijn emotioneel geladen, en kunnen mensen echt ophitsen', zegt Ed O'Brien van University of Michigan, co-auteur van de studie. De persoon met een andere politieke voorkeur lijkt dan blijkbaar iemand compleet anders.

Het onderzoeksteam testte de inleving bij uitgesproken innerlijke toestanden, zoals koude. Die projecteren we makkelijk op anderen: als ik sta te bibberen, moet jij het ook wel koud hebben. De onderzoekers stapten tijdens de winter op enkele Amerikanen toe die aan een bushalte aan het wachten waren, en die het dus - kunnen we aannemen - koud hadden. De proefpersoon kregen een kort verhaal te lezen over iemand di...

Waarom oud papier geel wordt

Tue, 03 Apr 2012 16:06:00 GMT

Wetenschappers bestuderen moleculaire basis van de 'vergeling' die oud papier treft.

Sinds enige tijd weten wetenschappers dat de verkleuring afkomstig is van cellulose, de belangrijkste grondstof van oud handgemaakt papier. Dat oxideert - verliest elektronen - waardoor gekleurde moleculaire structuren zoals chromoforen - letterlijk: kleurdragers - ontstaan. Nu stelden wetenschappers welke specifieke chromoforen voor de gele kleur verantwoordelijk zijn.

De onderzoekers bestudeerden de golflengte van het licht dat verspreid wordt door zowel oud als nieuw papier. Die vergeleken ze met gekende golflengtes van verschillende chromoforen. De resultaten tonen aan dat aldehydische chromoforen, chromoforen met een koolstofatoom met een dubbele binding aan een zuurstofatoom, de meest belangrijke chromoforen zijn die papier vergelen.

De onderzoekers geloven dat hun bevindingen kunnen helpen om de gele kleur op...

Mieren kennen geneeskunde

Wed, 04 Apr 2012 08:57:00 GMT

Mieren likken aan soortgenoten om schimmels van hun lijf te verwijderen. De gelikte mier wordt zo niet ziek, de likkende mier versterkt zijn immuunsysteem.

Mierenkolonies lopen net zoals dichtbevolkte megasteden een verhoogt risico op een epidemie-uitbraak. Toch ontlopen of verstoten mieren hun zieke kolonieleden niet. Gezonde mieren likken zelfs - op gevaar van een fatale besmetting - aan soortgenoten om schimmels van hun lijf te verwijderen. Die techniek verhoogt de overlevingskans van de besmette mier, maar bezorgt de gezonde mier ook een betere bescherming tegen toekomstige besmettingen met een vergelijkbare schimmel. De kleine dosis die ze al likkend binnenkrijgen, werkt immers zoals een vaccin. Het immuunsysteem van de mieren 'leert' antistoffen aanmaken, en reageert sterker op een nieuwe besmetting.

Wetenschappers van het Institute of Science in Oostenrijk ontdekten dit mechanisme van 'sociale immunisatie' ...

Aantal mensen met soa gestegen

Tue, 03 Apr 2012 00:00:00 GMT

Het aantal mensen met een soa stijgt al jaren licht. Afgelopen jaar lieten 113.000 Nederlanders zich testen op een seksueel overdraagbare aandoening, 8 procent meer dan het jaar daarvoor. In ongeveer 14 procent van de gevallen werden een of meerdere aandoeningen gevonden. Dat percentage is iets hoger dan de voorgaande jaren. Dat blijkt uit de vandaag gepubliceerde 'Thermometer seksuele gezondheid' van het Nederlandse RIVM.

Het aantal mensen dat chlamydia heeft, is al jaren zeer hoog volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. In 11 procent van de gevallen blijkt iemand deze soa te hebben. Bij jonge heteroseksuelen gaat het zelfs om 15 procent.

Het aantal gonorroe-infecties is de laatste jaren ook gestegen. Voorheen kwam het vooral bij homoseksuelen voor, maar nu hebben ook steeds meer hetero's last van deze infectie. 'We zien een stijging van mensen met een soa over de hele linie, in alle leeftijden', aldus onderzoekste...