In principe vinden (bijna) alle ouders hun kinderen lief, maar sommige spruiten passen totaal niet in dat idyllische plaatje en ontwikkelen zich tot zogenaamde ‘explosieve’ kinderen. Ze slagen er nauwelijks in om zich aan te passen aan nieuwe situaties en gaan bij de minste aanleiding compleet uit hun dak.

Hun ouders zijn vaak de wanhoop nabij, ook al omdat de omgeving er meestal van uitgaat dat ze hun kind niet consequent genoeg opvoeden of meer grenzen moeten stellen. Therapeuten plakken het laatste decennium steeds vlotter een label op dat soort kinderen, maar volgens Ross Greene werkt de bijbehorende therapie vaker niet dan wel. De Amerikaanse psychiater oogst veel succes met zijn praktische benadering van explosieve kinderen, die hij met veel praktijkvoorbeelden en weinig jargon uiteenzet in zijn boek. Hij stelde vast dat de standaard opvoedmethodes vaak geen zoden aan de dijk zetten en pleit ervoor om meer in dialoog te gaan met de kinderen zelf. Het klinkt misschien een beetje soft, maar uit de getuigenissen van ouders blijkt dat het zogenaamde ‘Plan B’ wel degelijk vruchten afwerpt. En het is in elk geval beter dan meteen naar medicatie grijpen of telkens weer de confrontatie aangaan met je kind, dat zichzelf tenslotte ook niet heeft gemaakt. M.S

Het explosieve kind. Over het opvoeden en begrijpen van snel gefrustreerde en chronisch inflexibele kinderen. Ross. W. Greene. Nieuwezijds. 272 pag. € 22,95. ISBN 9789057123122

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Er zijn talloze zelfhulpboekjes voor jonge ouders op de markt, en ze worden ook gretig gekocht. Veel aanstaande ouders vertrouwen namelijk liever op het relaas van experts dan op de goedbedoelde raad van tantes en vriendinnen allerhand. Helaas zijn zelfhulpboeken lang niet allemaal wetenschappelijk onderbouwd, zoals wel het geval is bij Baby in Beweging.

Het boek is een verzameling spelletjes en oefeningen die je kan uitproberen om zijn of haar motoriek te stimuleren. Dat is overigens ook goed voor de geestelijke ontwikkeling van uw kind, zoals u ook elders in dit blad kan lezen. Bovendien vinden kinderen het gewoon leuk als ze extra aandacht krijgen, zeker als daarbij niet wordt verwacht dat ze keurig stil blijven zitten. Baby in Beweging ziet er misschien wat oubollig uit, maar dat doet uiteraard niets af aan de waarde.

Het is wel belangrijk dat je dergelijke werkjes niet als het evangelie gaat beschouwen. Het is nooit de bedoeling dat je aan de informatie in zo’n boek gaat afmeten wat je kind zou ‘moeten’ kunnen op een bepaalde leeftijd. Dat leidt maar tot onnodige onrust in het hoofd van de jonge ouders.

Baby in Beweging. Oefeningen en activiteiten voor slimme baby’s. Margaret Sassé. Forte, 159 pag. € 16, 95. ISBN 9789058778703

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Wat zegt mijn baby? gaat in op de lichaamstaal van baby’s. Gebruik het dus verstandig en neem het ter hand als je baby signalen geeft die je niet begrijpt. Het kan jou en je kind heel wat frustratie besparen als je hem snel begrijpt, want tenslotte duurt het zeker een jaar voor de baby iets gaat zeggen.

Het boekje voor de geboorte bestuderen zou ik dan weer niet doen. Want laat je niks wijsmaken: geen hond kan zomaar wijs uit de tien verschillende manieren van huilen die de auteurs opsommen, om maar één voorbeeld te noemen. M.S.

Wat zegt mijn baby? Lichaamstaal tijdens het eerste levensjaar. Sally & Edwin Kiester. Forte, 192 pag. € 17,95. ISBN 9789058778727

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Het klinkt wellicht wat cru, maar autisme ligt goed in de markt. Net als ADHD en asperger is het een aandoening die tegenwoordig vaak geconstateerd wordt bij kinderen, gewoonlijk in de context van leerproblemen. En er worden volop strategieën ontwikkeld om de communicatie met deze mensen te verbeteren. Maar het blijft bijzonder moeilijk om de wereld te bekijken door de ogen van een autistisch kind. Het nieuwe boek van Peter Vermeulen kan alle betrokkenen echter een eind op weg helpen. Zijn beschrijving van autisme als contextblindheid werkt erg verhelderend, vooral omdat de Vlaamse autismespecialist een forse inspanning levert om het wetenschappelijke jargon achterwege te laten of zijn ideeën op z’n minst te illustreren met treffende voorbeelden. Aanleiding voor het boek was Vermeulens vaststelling dat de context steeds meer het middelpunt van de menselijke informatieverwerking blijkt te zijn. Om de precieze betekenis te vatten van iets dat we lezen, horen of zien, doen we voortdurend een beroep op de context. Alle randinformatie samen leidt ons meestal vanzelf naar de juiste interpretatie, en daar moeten we niet eens bij nadenken. We selecteren en verwerken de relevante informatie razendsnel en compleet onbewust, wat meteen verklaart waarom het ‘zien’ van de context niet echt kan worden aangeleerd. Autisme wordt heel wat begrijpelijker wanneer je het defi - nieert als contextblindheid, het onvermogen om de verschillende stukjes informatie automatisch samen te puzzelen tot een samenhangend geheel. Mensen met autisme doen volgens Vermeulen aan absoluut denken in een relatieve wereld, waarin bijna alles voor interpretatie vatbaar is. Met veel concrete voorbeelden slaagt Vermeulen in zijn opzet om zelfs complete outsiders inzicht te geven in wat het betekent om autisme te hebben. Hij steekt daarbij niet onder stoelen of banken dat de wetenschap nog lang niet heeft achterhaald hoe deze aandoening werkt. Desondanks is het volgens hem mogelijk om op een praktische manier te werken aan een beter begrip van de context, en dat is dan weer een hoopvol gegeven. M.S.

Peter Vermeulen. EPO. 327 p. € 22. ISBN 978 90 334 7612 9

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Treurende olifanten, meelevende bonobo’s, dankbare walvissen – in de natuur overheerst niet per se oog om oog, tand om tand. Primatoloog Frans de Waal put in dit geëngageerde boek uit de vele voorbeelden die het dierenrijk verschaft om zijn stelling te staven dat wij mensen als soort onbaatzuchtig en sociaal zijn. Zo zijn er de chimpansees in de volgende passage, die de geest van Een tijd voor empathie illustreert: L.L.

‘Geloof niet iedereen die beweert dat het in de natuur draait om de strijd om het bestaan en dat wij dus ook zo moeten leven. Veel dieren overleven niet door elkaar af te maken of alles voor zichzelf op te eisen, maar door met elkaar samen te werken en onderling te delen. Dit geldt in uitgesproken mate voor groepsjagers, zoals wolven en orka’s, maar ook voor onze naaste verwanten, de primaten. Volgens een onderzoek in Taï National Park in Ivoorkust verzorgden chimpansees groepsgenoten die door luipaarden waren verwond. Ze likten hun bloed weg, verwijderden zorgvuldig het vuil uit de wonden en verjoegen met wuivende bewegingen de vliegen die in de buurt van de wonden kwamen. (...) Dit alles is volkomen logisch, aangezien chimpansees een goede reden hebben om in groepen te leven, net zoals wolven en mensen daarvoor een goede reden hebben. Als de ene mens de ander als een wolf behandelt, doet hij dat in alle opzichten, niet alleen in negatief opzicht. We zouden ons huidige leven niet leiden als onze voorouders sociaal afstandelijk waren geweest. Onze aannames over de menselijke natuur zijn aan een volledige herziening toe. Te veel economen en politici modelleren de menselijke samenleving naar de voortdurende strijd die naar hun idee in de natuur heerst, maar die louter op een projectie berust.’

Frans de Waal. Contact. 224 p. € 24,95. ISBN 978 90 254 3211 9

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Auteur en semioloog Umberto Eco heeft altijd iets gehad met lijsten. Je treft er op gezette tijden aan in zijn werken. Zo heeft hij in De betovering van lijsten literaire opsommingen uit De naam van de roos en Baudolino ingelast. De betovering van lijsten is niet alleen de titel van dit nieuwe boek, maar ook het thema dat Eco als gastcurator van het Parijse Louvre uitkoos voor een serie evenementen tijdens het voorbje najaar. Het boek bevat fraaie reproducties van kunstwerken uit dat museum en andere beroemde collecties. Dit is een fi losofi sch en artistiek vervolg op Eco’s recente De geschiedenis van de schoonheid en De geschiedenis van de lelijkheid, die goed werden ontvangen. Als een eigentijdse Diderot onderzoekt Eco de westerse voorliefde voor het encyclopedische. De leidende idee is dat onze passie voor opsommingen alom aanwezig is – in lijsten van heiligen, plantencatalogi enzovoort. Doorheen de geschiedenis duikt ze telkens weer op in de muziek, de literatuur en de beeldende kunst. Umberto Eco meent dan ook dat de mens het onbevattelijke poogt te vatten met behulp van lijsten en lijstjes, catalogi, encyclopedieën, woordenboeken en collecties in musea. ‘We houden van lijsten omdat we niet willen sterven’, zei Eco laatst in een interview in Der Spiegel. Op zijn onnavolgbare manier reflecteert hij op hoe lijsten de tijdsgeest weerspiegelen, van de opsomming van de schepen uit de Griekse vloot in de Ilias tot het world wide web. Een voorbeeld: ‘Homeros nam (...) zijn toevlucht tot de lijst omdat hij woorden, taal en monden tekortkwam (...). Maar kijken we naar Joyce of naar Borges, dan is het overduidelijk dat ze niet zozeer opsommingen geven omdat ze niet weten hoe ze zich anders zouden moeten uitdrukken, maar omdat ze houden van overdaad en schrijven uit hybris, uit woordhonger (...)’ Eco's benadering van de cultuurgeschiedenis mijdt platgetreden paden en stimuleert je om anders te kijken en te lezen. Deze oogstrelende uitgave is wel eens ‘een bladerboek’ genoemd. Klopt, maar dan wel een bladerboek waar je wijzer van wordt. L.L

Umberto Eco. Bert Bakker. 407 p. € 35. ISBN 978 90 351 3507 9

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Stiekem roken, een affaire hebben, jatten in winkels... In deze tijd is zogezegd alles ‘bespreekbaar’, maar toch heeft ieder van ons zo zijn geheimen. Kleine en grotere geheimen, maar ook familiegeheimen en andere verzwegen dingen die je dwarszitten of een schaduw werpen over je relaties met anderen. Gek dat daar niet vaker over is geschreven. Verreweg de meeste geheimen blijken te maken te hebben met seks, leren we uit Geheimen. Vaak gaat het om het verstoppen dat je homofi el bent. Op de tweede en derde plaats komen relatieproblemen en het geheimhouden van een ziekte. De belangrijkste reden die mensen opgeven om ‘gevoelige informatie’ achter te houden, is hun hoop om geaccepteerd te worden. Het aloude gevaar uit de groep te worden gestoten is in alle culturen de voornaamste reden om bepaalde dingen niet te vertellen. Mensen met geheimen zijn self-concealers. Ze maken zich druk om hun slechte eigenschappen, en vooral om wat anderen daarvan vinden. De bescherming die geheimen bieden, heeft echter een prijs. Geheimen kunnen leiden tot gepieker, somberheid zelfs depressie. Mensen met een geheim kunnen vaak niet meer ontspannen zijn als er mensen in de buurt zijn die niets van hun geheim mogen afweten. Vaak staan ze achterdochtig in het leven. Dat leidt tot sociaal isolement. Maar een geheim hebben hoeft niet altijd een lager welzijn tot gevolg te hebben, meent de auteur. Wel is Andreas Wismeijer een voorstander van het uiten van je geheim, bijvoorbeeld door het op te schrijven. Maar hij pleit er niet voor om het er zomaar uit te gooien. Wismeijer is psycholoog en docent aan de Universiteit van Tilburg. Zijn boek is stevig wetenschappelijk onderbouwd. Zojuist heeft hij zijn promotieonderzoek over geheimen afgerond met een proefschrift. Toch leest Geheimen haast als een roman. Coauteur Mirre Bots tekende pakkende getuigenissen op van mensen die vertellen over de betekenis van een bepaald geheim in hun leven. Deze interviews zijn absoluut een toegevoegde waarde. L.L.

Andreas Wismeijer en Mirre Bots. Nieuw Amsterdam Uitgevers. 222 p. € 18,95. ISBN 978 90 468 0637 1

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

De titel Liefde voor gevorderden wekt misschien de indruk dat het hier gaat om een relatiegids voor oudere mensen, maar dat klopt niet. Richard David Precht is in zijn geboorteland weliswaar een bestsellerauteur en een celebrity, maar wat hij schrijft is zo degelijk als je van een Duits filosoof zou verwachten, zij het lichtvoetiger. De filosofie levert geen grote, nieuwe waarheden meer op, meent Precht. Ze maakt in het gunstigste geval nieuwe verbanden aannemelijk. Tegenwoordig hebben filosofen forse concurrentie te duchten van psychologen, antropologen en ook chemici, genetici, evolutiebiologen, hersenonderzoekers en wetenschapsjournalisten. Maar hoe sla je een brug tussen ‘het Spaans van de sociologen en het Chinees van de genetici’?
Met behulp van een fikse eruditie en gevoel voor relativering ontleedt Precht wat er schort aan de theorieën van deze deskundigen. Hij richt zijn pijlen met voelbaar plezier op de evolutionair psychologen (het boek verscheen in het Duits in het Darwinjaar). Zo is het goed denkbaar dat Darwin zeer sceptisch zou zijn over de evolutiesychologen die zich met aplomb op hem beroepen wanneer ze liefde tot biologie herleiden. De geslachtelijke teeltkeuze van de hoger ontwikkelde soorten resulteert bij de mens in altruïsme, dus in compassie, sympathie, moraliteit én liefde, meende de grondlegger van de evolutieleer. ‘Als Darwin ooit van Dawkins ‘egoïstische genen’, had gehoord, dan had hij die voor de lagere dieren laten gelden’, zegt Precht.
Maar Richard David Precht is niet alleen een criticus, hij legt ook zelf ‘nieuwe verbanden’. Over liefde anno nu, bijvoorbeeld: ‘Het paradoxale (...) is: wat we van de liefde willen en wat we in de liefde willen, past nauwelijks meer bij elkaar. Van de liefde willen we houvast en binding, in de liefde vrijheid en opwinding.’ Of ook: ‘Het paradise now! van de liefde maakt haar tot een opvolger van de religie in de samenleving.’ Raak getypeerd.
U leert de voornaamste theorieën over de liefde kennen. Ietsje breedvoerig, maar onderhoudend en vol wetenswaardigheden. L.L.

Richard David Precht. Scriptum, 359 p., geb. € 27,50. ISBN 9789490659011

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

De Deense wetenschapsjournaliste en neurobiologe Lone Frank kondigt een revolutie aan. Het betreft de ‘vijfde revolutie’, de neurowetenschappelijke omwenteling waarmee hersenwetenschapper Ramachandran doelt op de vijfde grote wetenschappelijke kentering. De vorige haalden telkens het bestaande wereldbeeld onderuit en luidden een geestelijke en maatschappelijke vooruitgang in.
Frank reist de wereld rond en ontmoet beroemde neurowetenschappers en pioniers op het gebied van de psychologie, de ethiek enzovoort. De intussen bekende gedachte dat het brein kneedbaarder is dan we dachten, weet ze heel tastbaar te maken. Niet iedereen is gelukkig met haar analyse, want de schrijfster simplificeert en poneert zaken die zijn achterhaald, bijvoorbeeld wanneer ze het heeft over het gevaar van de nieuwe lichting leugendetectors. (Hersenonderzoeker Jeroen Geurts heeft het daarover in de volgende Psyche&Brein).
Frank verliest haar focus niet uit het oog: datgene waar het huidige onderzoek in de toekomst toe kan leiden. Ze beweegt Marco Iacoboni tot de uitspraak: ‘Alles bij elkaar vind ik dat de neurowetenschap de sociale kant op moet gaan, de samenleving in. Ja, er is een revolutie aan de gang, die het maken van betere mensen tot doel moet hebben.’
Spannend is haar relaas van de experimenten waaraan ze deelneemt. Zo verandert Michael Persinger in zijn lab het activiteitenpatroon van haar hersenen. Dat brengt een buitengewone ervaring van een beangstigende ‘aanwezigheid’ bij haar teweeg. En opeens begrijpt Frank hoe het komt dat er mensen bestaan die menen dat Satan himself achter hen aanzit. Bij sommigen wekt Persinger met elektrische pulsen een religieuze ervaring op, maar hoe het werkt, hangt natuurlijk af van je eigen achtergrond. Franks beschrijving maakt zijn these bevattelijk dat we niet één zelf hebben, maar meerdere.
Alles zal een omwenteling ondergaan, meent de auteur, en dat zal vooral een bevrijding betekenen. Frank schrijft daar meeslepend over.  L.L.

Omdat hersenwetenschap onze wereld gaat veranderen Lone Frank. Maven Publishing. 348 p. € 22,50. ISBN 9789490574017

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox

Linkshandigen zijn al eeuwen het voorwerp van fascinatie, afkeer en vooroordelen allerhande. Hoe kan het ook anders wanneer nauwelijks tien procent van de mensen van nature de neiging heeft om de ‘verkeerde’ voorpoot te gebruiken voor de meest elementaire handelingen. De mens heeft altijd al de behoefte gevoeld om zijn hele leefwereld te beschrijven in tegenstellingen: we vinden het blijkbaar prettig om zwart tegenover wit te zetten, hemel tegenover hel en goed tegenover kwaad.
Gezien de numerieke meerderheid van de rechtshandigen is het niet zo vreemd dat we links altijd al associeerden met de minder fraaie kanten van dat rijtje, en zo ontstaat al snel een denksysteem.
Bij de Oude Grieken was dat al zo, en in westerse samenlevingen bleef dat in grote lijnen zo tot op de dag van vandaag. Wetenschapsjournalist Rik Smits neemt de lezer mee op een meeslepende reis door de eeuwen heen en kriskras over de continenten, en stelt vast dat links bijvoorbeeld in China wél de betere kant is, hoewel ook daar de meerderheid rechtshandig is. Smits’ zwerftocht eindigt echter niet bij deze cultuurhistorische invalshoek. Hij verdiept zich net zo goed in de omgang van hedendaagse wetenschappers met het fenomeen linkshandigheid, en constateert dat de oude ideeën ook daar nog lang niet uitgeroeid zijn. Recent werd vanuit wetenschappelijke hoek zelfs nog gesteld dat linkshandigen in de regel korter leven. 
Oorzaken en gevolgen van linkshandigheid worden vanuit alle hoeken belicht, tot en met een praktische methode voor linkshandigen om net zo vlot te schrijven als ‘normale’ stervelingen. Het zal u niet verbazen dat Smits zelf tot die rare soort behoort. Al bij al is Het raadsel van linkshandigheid een verrassend, onderhoudend en misschien zelfs baanbrekend boek. Of hij het raadsel uiteindelijk ook echt ontsluiert, moet u uiteraard zelf ontdekken.  M.S

Rik Smits. Nieuw Amsterdam, 383 p. € 19,95, ISBN 9789046807446

Klik hier om dit boek te bestellen bij Cosmox